16. desember 2008

Góða samkoma

Vit eru møtt í dag at heiðra Eyðun av Reyni, listamann.

Í eini bók, sum kom fyrr í ár - tað er “Livandi List” - sigur høvundurin millum annað soleiðis um Eyðun av Reyni:

“Listafólk hava ofta eina speiskliga fjarstøðu frá orðum, sum seta teirra list innan fyri ein avmarkandi karm.”

Og her hevur rithøvundurin fatur á eini áhugaverdari samanrenning. Tað er orðið og myndin.

Samstundis sum vit lesa, at í fyrstuni var orðið, so kunnu vit neyvan hugsa okkum eitt orð, uttan eina mynd av tí, sum orðið inniheldur. Meiningina í orðinum.

Tí er á ein hátt rættari at siga at í fyrstuni var myndin. Myndin av orðinum.

Hetta er serliga áhugavert í sambandi við dagsins listafólk. Tí Eyðun er, eins og pápin Ingálvur, ikki sinnaður at tosa so nógv um egnar málningar. Í øllum føri ikki teoretiskt.

Í hesum krossfelti arbeiða flestu av okkara listafólkum. Eisini Eyðun, sum í dag verður heiðraður við bók og samstundis letur upp stóra, litríka framsýning.

Um Eyðun segði Dagmar Warming í einum katalogi tá Summarframsýningin lat upp í Norðurlandahúsinum fyri tveimum árum síðani:

“Tað kann vera ein ávísur litur, sum trokar seg fram aftanífrá, ein einstøk strika ella eitt ávíst strok, sum fangar eygað. Har er eitt egið kenslusemið yvir verkunum hjá Eyðuni, og í seinastuni er komin ein ávís rúmlig ávirkan, íbirt av breiðum, svørtum strokum, sum leggja seg útyvir teir kláru, reinu litirnar og skapa dýpd.”
Sama árið var føroysk framsýning á Den Frie á Eysturbrúgv í Keypmannahavn.

Í kataloginum segði Malan Marnersdóttir soleiðis:
“Hjá Eyðuni bjóða litir og skap tí kompositoriska mynstrinum av, altíð leitandi eftir markinum fyri, hvat mynstrið kann bera.”

Fara vit til dagsins bók, sum nú verður løgd fram, verður ein nýggj dimensjón løgd afturat.

Sagt verður í hesi bókini, at “Eyðun ber eins og ein kringur dansari eina andaverð við sær. Tá ið hann málar fyrstu strokini á løriftið, veit hann av sær sjálvum – eins og dansarin, sum hevur vant og vant í óteljandi tímar á bumminum – at rútman, sum hann gevur seg undir, ber hann at enda út á eggina á einum vatnrættum býti, ið verður ein miðdepil.”

Eins og hjá pápanum, og hjá Mikinesi eisini, er miðdepilin altíð havið, ið bindir og skilir oyggjarnar og tað fólk, sum her býr.

Oyggjarnar kunnu vera svartar og hóttandi, ella livandi í hvítum brimi og brúsandi grønum aldum.

Bókin vísir á, at vit síggja Eyðun mála samansetingar av litblokkum, og at hann ikki fýrir fyri at brúka báðar endar á penslinum, men skapar zig-zag mynstur, ið tykjast sipa til formar, ið liva leysir av náttúruni.

Tað er ein ófatilig náttúrumegi, sum í dag brettir seg út á lørifti hjá Eyðuni.
Og hetta er eisini fyrsta yvirskriftin inni í bókini – Ófatiliga náttúrumegin.

Bara Eyðun er farin somu yrkisleið sum pápin. Feðgarnir báðir hava sama milda lyndið, sum fjalir nógvar kenslur, so sum vit síggja á løriftinum.

Men hóast hetta persónliga lítillætni, hevur listarliga árræði verið so mikið størri. Og tað er gott.
Tí í hesi bókini kunnu vit lesa at longu sum 13 ára gamal sýndi Eyðun fram á ólavsøkuframsýning í Havn í 1964.

Neyvan hevur tað verið ein løtt uppgáva at vága sær á somu leið sum pápin, Føroya fremsti málari, eftir at Mikines doyði í 79.

Onkuntíð hevur hepnast heilt væl. Ikki minst, tá Ísland hevur verið uppií.

Fyri tveimum árum síðani untist mær at seta mentunarnáttina í Reykjavík. Í hesum sambandi høvdu fleiri føroyingar listaframsýning í Ráðhúsinum, og ein teirra var Eyðun. Har var undirtøkan so stór, at tá framsýningin lat aftur, vóru øll listaverkini hjá Eyðuni seld.

Henda bókin hjá íslendska Aðalsteini Ingólfssyni, sum Listasavn Føroya gevur út í dag, sigur livandi frá um viðurskiftini millum málara og lørift, og viðger spurningin, nær ein málningur er liðugur.

Og eisini um ta andaligu dimensiónina.

Aftast í bókini er yvirlit um Eyðun, framsýningar og verk, ið almenningurin kann njóta. Og aftur her sæst at listamaðurin hevur rakt væl.

Eitt listaverk hjá honum sæst í Ebenezer – helst hin størsti listarligi flatin í landinum. Bæði innan og uttan kanst tú njóta hesa sjáldsamu, litríku listina, ið hongur væl uppi við sangi og talu á andaligum støði, har í salinum.

Eg havi hug at sleppa løriftinum hjá Eyðuni eina løtu og leita oman á Ingutrøð. Mitt í Havnini, har eg mangan spældi sum smádrongur fyri meiri enn hálvari øld síðani.

Hvønn dag eg nú møti til arbeiðis á Vaglinum, verði eg mintur á hesa perlu í Havn – Ingutrøð.

Á stóra vegginum í móttøkuni hjá Tórshavnar kommunu hongur ein ljóst livandi grønur málningur hjá pápanum, Ingálvi, frá 1949. Hann minnir meg greitt á várini á Ingutrøð.

Soleiðis hevur Ingutrøð og umhvørvið har, afturvendandi verið partur av mínum lívi. Tað takki eg fyri, framhaldandi at kunna eiga lut í, nú Eyðun sýnir fram og verður heiðraður við snøggari, trímæltari bók.

Til lukku Eyðun – dagurin er tín!

Heðin Mortensen, borgarstjóri