Røða - Nýggjur skúli í Kaldbak

Góðan dag øll somul!

Dagurin í dag er ein stórur dagur fyri Kaldbaks bygd, nú skúlin aftur alment verður tikin í nýtslu eftir stóra út- og umbygging. Endiliga er dagurin komin, sum tit øll hava longst eftir. Men hetta er sanniliga eisini ein stórur dagur hjá Tórshavnar kommunu, ja eg tori at siga, fyri alt føroyska skúlaverkið.

Góðu kaldbaksfólk, gestir og starvsfólk í skúlanum. Tað er mær ein stór gleði, sum formaður í mentanarnevndini í býráðnum at verða her í dag og síggja eitt væl úr hondum greitt arbeiði, sum eg vóni fer at verða til gleði og gagns fyri bygdina og fólkið her býr og arbeiðir.

Skúlasøgan

Í nøkur ár hevur verið arbeitt við at skriva søguna um Havnina. Endamálið er at lýsa allar tættir í søgu býarsins, og við árunum eru eisini skrivaðar fleiri bøkur, sum lýsa partar av hesi søgu.

Ein av hesum bókum er "Tórshavnar skúlasøga". Ein áhugaverd bók, sum Tórshavnar býráð gav út fyri trimum árum síðani. Høvundurin, Jens Marius Hentze, skrivar í brotinum um Kaldbaks skúla m.a.:
"at uppskotið um at byggja skúla í Kaldbak varð samtykt í tinginum 22. september 1908 við 16 atkvøðum fyri og ongari ímóti. Sóknarstýrið fekk játtan um 1.000 kr. at byggja fyri. Teir keyptu timbur og nævur fyri pengarnar, og kaldbaksmenn laðaðu skúlagrundina upp við pliktarbeiði, so húsini stóðu liðug og vórðu sýnað um heystið í 1910."

Fyrsti lærari skúlans var Petronella Reinert, - millum kaldsbaksfólk vanliga nevnd "gamla lærarinna". Hon byrjaði um heystið 1911 og var í føstum starvi til 1931, men var ofta vikarur heilt upp í fimmtiárini, og hon plagdi at siga, at til ta tíð hevði hon verið lærari hjá øllum kaldbaksbørnum síðan 1911.

Poul Johannes Jensen, ið var yvirlærari við Tórshavnar Kommunuskúla frá 1922 til hann doyði í 1940, var eisini umsjónarmaður við føroysku bygdaskúlarnar. Hann skrivar í frágreiðingum í tríatiárunum, at: í Kaldbak er góður skúli, stovan er nosslig, har er nóg mikið av undirvísingartilfari, og børnini duga væl. Lærarinnan undirvísir ólønt í handarbeiði.

Tó heldur hann, at spæliplássið er í minna lagi, og mælir til at víðka tað. Hann ræður eisini kommununi til at keypa eina svimjistong og svimjiselar, so til ber at læra børnini at svimja á brúnni hjá Reinert keypmanni. - Lítið var tó gjørt við at læra børnini at svimja á sjónum, men onkur lærari plagdi seinast í fýratiárunum at fara niðan í Berghyl um summarið við børnunum, og tað dámdi teimum væl.

Sjúrður Nysted, sum var lærari her frá 1960 til 1992, tá ið hann fór úr starvi, - meginpartin av tíðini sum einalærari, - sigur, at næmingatalið í hansara tíð hevur verið ójavnt. Tá ið støðin í Mjørkadali var bygd fyrst í 60-unum, gingu 33 børn í skúlanum okkurt skifti. Hetta vóru - fyri ein stóran part - børn hjá arbeiðsfólki í Mjørkadali, sum búsettu seg her í bygdini. Eisini donsk børn gingu tá í skúlanum.

Tá ið arbeiðið í Mjørkadali varð liðugt, fóru tey nógvu av bygdini, og næmingatalið kom heilt niður í 8 eitt skifti.

Hóast skúlin bert hevði eina stovu, var hann at kalla óbroyttur fram til 1970, tá ið bygt var uppí vestureftir móti ánni.

1. januar í 1977 løgdu Tórshavnar- og Kaldbaks kommuna saman, men tað broytti nokk ikki skúlaviðurskiftini so nógv tey fyrstu árini. Broytingin í bústaðarmynstrinum kom ikki fyrr enn vegur kom til bygdina í 1982. Tá fluttu nógvar familjur við tilknýti til bygdina aftur til Kaldbaks at búgva. Barnatalið vaks, men framvegis var bert ein skúlastova. So tað sigur seg sjálvt, at hølisumstøðurnar vóru ikki tær bestu. Tá var gjørt av at byggja eina lon norðureftir, við einum lítlum duri, sum bant stovurnar saman. Hetta arbeiðið, sum var liðugt í 1986, hevur síðani verið ytri karmurin um skúlagongdina hjá kaldbakbørnum til "denna dag". Um hetta mundið settu skúlamyndugleikarnir tann fyrsti vikarin við skúlan.

Ásannandi at hølistrupulleikarnir hjá lærarum og næmingum hava verið stórir seinastu árini, og at skúlin als ikki kundi lúkað krøvini í nýggju fólkaskúlalógini, var farið undir at fyrireika eina út- og umbygging. Og nú arbeiðið, sum byrjaði 2. desember í fjør er liðugt, kunnu vit staðfesta, at fermetra-talið er tvífaldað. Kostnaðurin er 5 milliónir og 350 túsund kr.

Verandi skúli var 236 fermetrar
Nú alt er liðugt, er fermetra-talið 464

Tey, ið hava havt við byggingina at gera, eru:

Skitsuppskot
Byggi- og býarskipanardeild Tórshavnar býráðs

Detailprojektering
sp/f HMP Consult í Tórshavn

Høvuðsarbeiðstakari
Karstin Vang, í Kaldbak

Undirarbeiðstakarar
Jørð og kloakkarbeiði: Sunnleif Skibenæs, Tórshavn

Betongarbeiði: sp/f J. P. Vang á Oyrarbakka

HVS og ventilatión: p/f Maria Poulsen, Tórshavn

Málaraarbeiði: Magni Jacobsen, Klaksvík

Gólválegging: p/f Litaval, Hoyvík

El-arbeiði: Tummas Eli Hansen, Hoyvík

Múraraarbeiði: Leif Jensen, Tórshavn

Í bygginevndini hava sitið:
Unni Justinussen, byggi- og býarskipanardeildin, hon var formaður
Høgni Joensen, mentamáladeildin, skrivari
og Sonja Schneider, fyrrverandi 1. lærari í Kaldbaks skúla

Eg vil at enda nýta hetta høvið at takka øllum, sum hava verið við í arbeiðinum at byggja skúlan, og fari eg eisini at ynskja kaldbaksfólki, skúlastýri, lærarum og næmingum hjartaliga til lukku við skúlanum.

Gævi, at vit eisini í framtíðini kunnu siga sum Poul Johannes Jensen: Í Kaldbak er góður skúli, og børnini duga væl.

Takk fyri