Heðin Mortensen

19. apríl 2008

Myndamaður: Árni Sørensen

Góðu bátafelagslimir

Fari fyrst at takka nevndini í Bátafelagnum at vera bjóðaður at vera saman við tykkum í dag, nú ið felagið hevur árligan mjóflaggshugna fyri at gera vart við, at summarsiglingin hjá felagnum byrjar, - ein ásannan, at summarið brátt er í hondum.

Og lat meg alt fyri eitt siga, at eg harumframt eri ógvuliga takksamur at hava fingið høvi at siga nøkur orð í góðveðrinum í dag.

Í vikuni - mánadagin - var summarmáladagur. Sagt verður, at eftir gamlari føroyskari tíðarrokning byrjar summarhálvárið henda dag.

At náttúran er um at vakna úr sínum vetrardvala, og at nú gongur móti ljósari tíðum, kenna vit á okkum hvønn dag.

Flytifuglurin, gásarungarnir og smálombini í bø og haga bera okkum boð um, at so er. Góðveðurskvøldini seinastu dagarnar hava vit sæð, at alsamt fleiri og fleiri kappróðrarbátar eru drignir úr neystunum og flotaðir á vágni. Bátsmanningarnar eru byrjaðar at fyrireika seg til eitt hart, eirindaleyst og spennandi kappróðrarár.

Alt tekin um, at nú er tíð at brynja seg út til summarstevnurnar, ólavsøkuna, bryggjudansin og bátastevnurnar kring landið.

Soleiðis fara tiltøkini – eitt fyri og annað eftir – at seta dám á hetta summarið, og soleiðis eigur at vera.

Tit bátaeigarar hava seinastu tíðina brúkt nógvar tímar at rigga bátin til til dagin í dag. Tað hava vit sæð við bátabrúgvarnar og á bátaplássunum á Argjum og í Álakeri, har menn hava lagt og leggja alla orku í at fáa bátin kláran til summarið. Og í dag staðfestir Bátafelagið so, at nú byrjar summarvirksemi hjá felagnum.

Tað skal ikki vera dulsmál, at miðbýurin, Tinganes, Eystaravág og Vestaravág, standa mínum hjarta nær, tí tað var í hesum umhvørvi, at eg, og so mangir aðrir dreingir í Havn eftir skúlatíð og í fríløtunum høvdu okkara spælipláss.
Tað eldra ættarliðið, sum er her í dag, minnist við gleði aftur á tíðina undir Bryggjubakka, í Vágsbotni og við Eystaruvág.

Her var eitt yðjandi lív frá morgni vil myrkurs hvønn dag alt árið. Her komu fólk úr øllum Føroyum í land við ferðabátunum, og her var somuleiðis nógv vøra upp- og umskipað. Mjólkarbátarnir komu og fóru, og smábátarnir seldu fisk og fugl.

Her ráddi Rubek! Veit ikki, um eg tori at pástanda, at í dag er tað Kartni, ið ræður á økinum?

Minnist serliga væl nólsoyarbátarnar, tí teir vóru eyðkendir og lættir at kenna við grønmálaðum stokki. Týðiliga sást, at stórur dentur var lagdur á at røkja bátarnar væl.

Teir lógu við Kongabrúnna ella her í Vágsbotni um ólavsøkumundið og seldu lunda og lomviga. Um mánaðarskiftið august/september seldu teir havhest og annars, tá ið útróðrarveður var, seldu teir havnarfólki eitt kók av nýfiskaðum fiski til døgurða.

Ikki tí, havnarmenn vóru eisini raskir at rógva út. Gimmi, teir á Kák og teir á Lava, Gull Símun, Talis og Perlan, bert fyri at nevna nakrar vælkendar útróðrarmenn í býnum, - og eg kundi nevnt nógvar, nógvar aðrar.

Treyðugt so, vit smádreingir vóru ikki nógv øðrvísi enn børnini nú á døgum. Ikki var lagið altíð gott á monnum, tá ið vit loystu onkran smábát ella jollu og fóru at rógva á vágni ella løgdu at borði á onkrari slupp, ið lá fyri teymi. Men sum oftast spældi alt væl av.

Minnist, hvussu hugtakandi, men ikki heilt vandaleyst tað kundi vera í Vágsbotni á vetrardegi, tá ið uppgangur og brim var av landsynningi. Hetta var áðrenn eystari brimgarður varð longdur.

Nú er alt hetta horvnar býarmyndir, tó so, smábátarnir selja enn fisk, grind og fugl í Vágsbotni.

Teir gomlu rómverjarnir søgdu navi’gare ne’cesse est, Neyðugt er at sigla, og hesi orð hugsi eg, at teir, ið tóku stig til at endurstovna bátafelagið í býnum høvdu í huga fyri tíggju árum síðan – í 1998.

Hesi farnu tíggju árini hevur Bátafelagið væl og virðiliga staðfest, at tørvur er á einum felag, ið hevur sum endamál at savna allar bátaeigarar og øll bátaáhugaði í felagsskap.

Frá fyrsta degi hevur áhugin fyri Bátafelagnum verið stórur, og er tað í dag ein lívsstílur hjá mongum manni og mangari kvinnu at vera partur av hesum felagsskapi og vera við til tiltøkinum, ið felagið skipar fyri.

Í býráðnum eru vit takksom, at stig vórðu tikin at fáa eitt bátafelag í býnum, tí sum sagt, so kunnu vit staðfesta, at tørvur er at hava eitt stað, har bátaáhugað kunnu hittast til eitt gott sjómansprát, og har menn og kvinnur dugna hvør øðrum um góðan sjómansskap, siglingarkunnleika og bátarøkt.

Men nú er onkur kanska og hugsar, tá ið vit nú hava borgarstjóran her:

Hvørjar ætlanir hevur kommunan á við hesum økinun fram við vágni?

Eg skal við hetta høvið ikki fara í smálutir, men til ber at siga, at í kommununi verður arbeitt við eini heildarloysn fyri alt økið við Vestaruvág. Her eru nógvir møguleikar at skapa eitt hugnaligt umhvørvi, tí innari parturin av Vestaruvág er eitt stórt, opið býarrúm við vágni í miðjuni og avmarkað av húsunum undir Bryggjubakka, berginum á Skálatrøð og goymslu- og pakkhúsum vestanfyri. Til umleið 1970 gekk Skálatrøðin oman í hellurnar og sjóvarmálan, men við burturspreingingunum fekst um ikki samanhangur so eitt gott samband millum teir tríggjar býarpartarnar uttan um vágna.

Húsini undir Bryggjubakka, sum eru bygd í 1920-árunum, ivaleyst við fyrimynd í miðaldarpakkhúsunum við Bryggen í Bergen, standa við sínum takskjøldrum sum ein virðismikil framsíða móti havnarlagnum.

Bryggjan undir Bryggjubakka hevur seinastu árini mest verið brúkt til parkeringar, men her er sum sagt eisini fiskur og aðrar matvørur til keyps, og Karlsborg borðreiðir úti, tá ið veðrið er til vildar. Kanska er hetta ein varislig byrjan til eina “havnapromenadu” við lívd og sól, sum lættliga kundi havt við sær fleiri uttanduratiltøk á bryggjuni.

Ein broyting í ferðsluni, skipað býarrúm og betur viðgjørd øki framman fyri Miðlahúsið og handilin hjá Andriasi í Vágsbotni, hevði kunnað gjørt torgið, har Nólsoyar Páll lítur suður í hav til eitt tað týdningarmesta staðið í býnum, kanska við sølutorgi og samkomuplássi o.t.

Eitt annað hugskot, sum arbeitt verður við, er at leggja Westward Ho á plássið hjá Thorshavn við tí í huga, at hon verður eitt “aktiv” fyri økið, bæði hjá ferðavinnuni og ikki minst hjá okkum havnarborgarum. Til ber at ímynda sær, at omandeks verður ein kaffimunnur at fáa afturvið góðum, hugnaligum tónleiki, tað veri seg harmoniku ella onkrum øðrum ljóðføri.

Kjølsvín
Ikki tykkum at siga, ein stórur trupulleiki er afturvendandi oljudálkingin frá bátum og skipum, og sum er til stóran ampa og bága hjá kommununi og ikki minst hjá tykkum, ið hava bát. Hesin umhvørvistrupulleiki verður tikin í størsta álvara í kommununi.

Fyri at minka um hesa dálking, broytti Tórshavnar kommuna um ársskiftið reglugerðina fyri bátapláss.

Broytingin krevur, at allir bátaeigarar hava skyldu at hava eitt sokallað kjølsvín í bátinum. Tað hevur tann eginleika, at kunna súgva olju burtur úr sjógvi.

Eini 630 bátapláss eru í kommununi, so bert nakrir dropar frá hvørjum báti, kunnu dálka rímiliga nógv.

Søluplássið í Vágsbotni
Viðvíkjandi søluplássinum er at siga, at Heilsufrøðiliga Starvsstovan hevur gjørt vart við, at plássið innast í Vágsbotni, har fólk plaga at selja fisk, fugl, grind og aðrar matvørur lýkur ikki reinføriskrøvini og onnur krøv í matvørulógini. Tí hevur býráðið samtykt, at nútímansgera plássið soleiðis, at søluplássið verður góðkent og skipað eftir galdandi heilsukrøvum.

Arbeiðið hevur tíanverri drigið út, men nú er ferð komin á.

Gjørd verða átta borð við tekju útyvir, har vatn og el eisini verður. Síðurnar verða opnar, so bygningurin verður mest líkur einum opnahjalli við taki. Toilett verður gjørt til sølufólkini umframt, at rottukassar verða settir fram við bryggjukantinum.

Dálkaða vatnið frá søluplássinum verður saman við øðrum skitnum vatni, ið rennur oman í Vágsbotn, pumpað niðan í kloakkina undir Vaglinum, og haðani ført út á streymasjógv.

Bátahylur á Argjum
Eftirspurningurin eftir smábátaplássum í Tórshavnar kommunu er stórur. Serliga er tørvurin stórur í Havn og á Argjum, og tí verður arbeitt við at leingja brimgarðin á Argjum og gera fleiri bátapláss har.
Royndir vísa, at um brimgarðurin á Argjum verður longdur 180 metrar, verður bátahylurin kyrrari, enn hann er í dag. Men ymiskt er í mun til leingjanina, hvussu nógv bátapláss fáast afturat. Miðjað verður eftir at fáa pláss fyri 75 bátum afturat.

At enda
Tað er so nógv at tríva í við eitt slíkt høv, men fari eg at enda við at ynskja, at samstarvið millum kommununa og Bátafelagið kemur at styrkjast enn meira, okkum øllum at gagni, ásannandi, at virksemið í felagnum er eitt stórt, týðandi sosialt og mentanarligt arbeiði, sum ikki kann, og ei heldur skal verða undirmett.

Hjá okkum, ið ráða fyri borgum í kommununi, er uppgávan m.a. at skapa karmar um eitt mennandi, fjølbroytt og virkið frítíðarvirksemi í kommununi. Men lítil dugur hevði verið, høvdu ikki tær mongu eldsálirnar í feløgunum í býnum lagt so stórt arbeiði í at fáa alt at ganga so væl sum gjørligt, og soleiðis er eisini í Bátafelagnum.

Við ynskjum um eitt gott, hugnaligt og trygt siglingarár takki eg fyri høvi at bera fram eina heilsan.

Má Harrin vera innanborða og føra tykkum trygt um firðir og sund.

Heðin Mortensen