19. september 2006

Barnabókaheiðurs-løn Tórshavnar býráðs og mentanarvirðislønir M.A.Jacobsens verða handaðar

Góðan dag og veri hjartaliga vælkomin í Müllers Pakkhús, nú ið Barnabókaheiðurs-løn Tórshavnar býráðs og mentanarvirðislønir M.A.Jacobsens verða handaðar.

Tað er við gleði at eg síggi, at so nógv fólk er komið her í dag, hóast veðrið ikki er av tí besta.

Eg eri serliga glaður at síggja, at tú, Elsba – dóttir Mass og skyldfólk í familjuni aftur í ár eru komin í Müllers Pakkhús til hátíðarløtuna.

Tað var í januar 1958, at skaldið Tummas Napoleon Djurhuus, fyri Rithøvundafelag Føroya heitti á Tórshavnar býráð, at seta á stovn eina árliga bókmentavirðisløn, av tí – sum sagt var í skrivinum - at so syndarliga lítið verður gjørt fyri bókmentir her á landi.

Rithøvundafelagið skeyt upp, at virðislønin skuldi bera navn eftir mentamannin Mads Andrias Jacobsen, ið hevði avrikað so nógv til frama fyri henda bý.

Býráðið tók væl ímóti hesi áheitan frá nýstovnaða Rithøvundafelagnum, og samtykti at seta ein hóskandi minnisvarða yvir fjøltáttaða býráðsformannin Mass á Húsum, ið hevði verið miðdepilin í føroyska bókmenta- og mentanarumhvørvinum.

Longu sama ár – í 1958 - vórðu latnar virðislønir úr grunninum, sum fekk heitið: Bókmentavirðisløn M. A. Jacobsens.

Mads Andrias bleiv ikki gamal. Bert 52 ára gamal doyði hann í 1944, men nógv fekk hann avrikað stutta æviskeið sítt, og njóta vit enn í dag gott av hansara stóru arbeiðsorku.

Hann var í 11 ár býráðsformaður her í høvuðsstaðnum. Eitt stutt skifti var hann uppi í landspolitikki, har hann umboðaði sjálvstýrisflokkin.

Men hann var so mangt annað.

Hann var lærari, rithøvundur, bókavørður og orðabókasavnari. Saman við Christiani Matras gav hann fyrstu rættuligu føroysku orðabókina út í 1928. Harumframt hevði hann eisini stóran áhuga fyri okkara fornminnum.

Skaldið Hans Andrias Djurhuus skrivaði í minnisgrein m.a., at:

“Havnin, serliga hin gamla Havnin, við sínum krókutu gøtum og sínum lágu flagtaktu húsum, var honum altíð í huga. Honum dámdi væl at ganga her og líkasum sjálvur uppliva tað lív, ið inni í hesum lágu stovum hevði andað og virkað. Tað kann tí ikki gera nakran bilsnan, at nógv av tí listaliga, sum hann hevur lagt úr hondum, er úr hesi gomlu Havnini og um gomul havnarfólk”.

Og William Heinesen skrivaði í sínum minningarorðum um Mass hjá Bøkjaranum:

”Persónliga var hann ein lítillátin maður, men aftan fyri hesa stillu framferð búði í honum ein heit sál”.

Mentanarvirðislønirnar verða latnar eftir tilmæli frá eini 5-mannanevnd, har býráðið tilnevnir 3 umboð. Hinir limirnir í nevndini verða tilnevndir av ávikavist Rithøvundafelagnum og Fróðskaparsetri Føroya.

Býráðsumboðini eru Rigmor Dam, Jákup Jacobsen og Erling Isholm. Gunnar Hoydal umboðar Rithøvundafelagið og Turið Sigurðardóttir umboðar Fróðskaparsetur Føroya. Býarbókavørðurin Anna Brimnes, er skrivari hjá nevndini.

Nevndin hevur heimild at lata 3 virðislønir: eina fyri yrkisbókmentir, eina fyri fagurbókmentir og eina fyri mentanaravrik. Virðislønin fyri mentanaravrik kann verða latin fólki, sum hevur avrikað eitthvørt, sum hevur týdning fyri føroyska mentan. Nevndin kann gera av, ikki at lata virðislønirnar, ella onkra teirra, um hon heldur, at einki verk ella avrik er virðislønarvert, tað árið. Og sum tit síggja í skránni, verða 3 virðislønir latnar í ár.

Í nevndini fyri Barnabókaheiðursløn Tórshavnar býráðs eru eisini fimm limir: Poulina Slættanes og Ann Elisabeth Joensen eru valdar av býráðnum. Hansina Husgaard umboðar skúlabókavørðarnar í Tórshavnar kommunu. 2 fastir limir eru í nevndini: barnabókavørðurin á Býarbókasavninum, sum eisini er skrivari og formaðurin í mentamálanevndini, sum er Hildur Eyðunsdóttir. Hon er samstundis formaður. Barnabókavørðurin er Malan Hilmarsdóttir.

Barnabókaheiðursløn Tórshavnar býráðs varð fyrstu ferð handað í 1976. Heiðurslønin verður latin fyri bóka- og listaverk fyri børn, sum verður hildið at vera virðislønarvert. Heiðurslønin kann latast rithøvundum, týðarum, listafólkum og einstaklingum, sum útgeva barnabøkur. Í mesta lagi ber til at lata 2 heiðurslønir. Tó kann nevndin geva bert eina ella onga, um hon kemur til ta niðurstøðu. Í ár verður 1 virðisløn latin.

Í dag skulu vit umframt, at virðislønirnar verða handaðar, eisini hoyra sang og tónleik.

Strúkiorkestrið og Barnakórið í Tórshavnar Musikkskúla fara at syngja og spæla. Harumframt fara kórið Tarira og Martha Dalsgaard at syngja hvør sín sang.

Eftir at grundgevingin fyri virðislønina er lisin, fær heiðursgesturin orðið.

Einaferð enn, hjartaliga vælkomin øll somul.

Endi

Fyri Tórshavnar býráð fari eg at ynskja Carl Jóhan Jensen, Guðruni Gaard, Steintóri Rasmussen og Ebbu Hentze, sum tíanverri ikki kundi verða saman við okkum í dag, hjartaliga til lukku við virðislønunum, og ynski eg tykkum nógv góð og virkin ár á mentanarpallinum.

Tit í kórinum Tarira, Martha Dalsgaard, Bo Isholm og Stamen Stanchev, tit í strúkiorkestrinum og barnakórinum í Tórshavnar Musikkskúla, takk fyri frálíkan sang og tónleik. Takk fyri, at tit gjørdu hátíðarløtuna so hugnaliga.

Eg takki nevndunum báðum fyri gott samstarv og arbeiði.

Tit á Býarbókasavninum og í mentamáladeildinin - takk fyri tykkara arbeiði.

Og tit - góðu gestir og avvarandi, - takk fyri, at tit komu í Müllers Pakkhús til hátíðarløtuna í dag.

Nú bjóðar mentamáladeildin okkurt gott, og eru tit øll hjartaliga vælkomin at steðga á eina løtu og heilsa upp á tey, sum vit í dag heiðra.

Takk fyri

Heðin Mortensen