12. mars 2006

Góðu áhoyrarar!

Áðrenn sjálvt grækarismessuhaldið byrjar, vilja vit vísa samkenslu við teimum, sum í vikuni so svárt vórðu rakt av vanlukku.

Býur okkara og land er ikki størri enn so, enn at vit vita hvør av øðrum og kenna hvønn annan.

Øll eru vit merkt av hesum sorgarleiki, tá ið teir tríggir dreingirnir, Martin, Teitur og Niclas, doyðu.

Tankar okkara eru hjá teimum, sum varða av.

Harrin styrki tey í hesum sváru døgum, ið eru fyri framman.

Vit minnast dreingirnar í tøgn.

Takk fyri

Á grækarismessu 2006

Góðu áhoyrarar!

Um alt landið eru í dag grækarismessuhald, har vit ynskja tjóðfugli okkara, tjaldrinum, at vera vælkomið heim aftur til Føroya.

Vit fegnast øll um, at tjaldrið og hinir flytifuglarnir koma, tí sum prósturin og skaldið Jákup Dahl yrkir: "Tú ber okkum boð um ein ljósari dag, at nú er brátt summar í hondum".

Vit verða sum fuglur á alljósum degi, nú veturin víkir fyri várinum, kuldin dvínir fyri lýðkuni, og ljósið er um at vinna á myrkrinum.

Góðu skótar og hornorkestur!

Tað er mær ein stórur heiður og gleði at verða biðin at siga nøkur orð her í dag.

Fari at takka tykkum skótum hjartaliga, at tit hava víst mær hetta álit.

Tað at koma saman á Vaglinum á grækarismessu, soleiðis sum vit gera nú: við skrúðgongu, horntónleiki og røðu hevur sín uppruna í 1943. Um tað mundið vóru Føroyar hersettar av bretum, og alt samband við umheimin kvett.

Tá tók fuglavinurin Sverri Patursson í Kirkjubø saman við Skótaliðnum Sigmund Brestisson stig til at skipa fyri grækarismessuhaldi - einum fugladegi at fagna fuglinum.

Øll hesi árini hevur Havnar Hornorkestur trúliga verið partur av haldinum og sett sín hátíðarliga dám á dagin.

Sigast kann um Havnar Hornorkestur, at tað hevur havt ómetaliga stóran týdning fyri tónleikaumhvørvi í býnum. Í meiri enn hundrað ár hevur orkestrið hugnað um mongu afturvendandi tiltøkini í býnum. Her hugsi eg ikki einans um grækarismessuhaldið, men eisini um flaggdagshaldið, sum orkestrið tók stig til í 1947, 1. mai-dagshaldið, ítróttaskrúðgongurnar á ólavsøku og onnur ítróttatiltøk, kirkjuligar hátíðir og ikki minst frálíku konsertirnar. Tøkk eiga tit uppiborna, at tit dugna býnum so væl.

Men hvør var so hesin Grækaris, sum dagurin ber navn eftir?

Kaga vit í bókina "Dagar og nøvn í álmanakkanum" hjá søgufróða Tórgarð presti, lesa vit, at dagurin er til minnis um tann tiltikna pávan, Gregorius hin Mikli. Hann doyði 12. mars í 604, og skipaði fyri mongum tiltøkum og gav boð og leiðbeiningar um lívið í kirkjuliðnum og hjá tí einstaka. Millum annað sigst hann at hava fingið í lag gregorianska kirkjusongin, sum køn fólk halda, at tey føroysku kingoløgini eru komin av.

Vit fáa eisini at vita, at upprunaliga grikska navnið merkir hin árvakni.

Axel skrivar, at grækarismessa er ein av teimum døgunum, sum boða várið. Og vit fáa at vita, at um hetta mundið, á grækarismessu, kemur flytifuglurin tjaldrið aftur, og av mongum verður grækarismessa eisini rópt tjaldursdagurin.
Eftir at grækarismessudagur fyrstu ferð varð hildin sum fugladagur í 1943, hava túsundtals skótar staðið her á Vaglinum. Sjálvur stóð eg mangan í 50-unum í stuttum buksum og skótabúna og lýddi á røðu og horntónleik frá Havnar Hornorkestri.

Tá gingu vit ikki skrúðgongu. - Vit marsjeraðu, sum vit søgdu tá.

Mangan var kalt og illfýsið, tá ið vit skótar stóðu her við bláfrystum lørum og lurtaðu eftir røðum og ynsktu tjaldrinum at vera vælkomið heimaftur, eftir at tey hava verið í vetrarvist í Írlandi, Wales ella enn longri suðuri.

Eg minnist aftur á skótatíðina við gleði og takksemi. Patruljufundirnir á Bakkahellu og seinni í skótahúsinum við Havnará styrkti samanhaldið millum dreingirnar í býnum.

Ferðirnar í haga og á fjøllum kring landið, summarlegurnar, legubálini og frálíku vikuskiftini við Leynavatn kveiktu áhuga og alsk til náttúruna.

Skótarørslan ger eitt stórt og týðandi samfelagsligt arbeiði, sum hevur stóran týdning fyri uppalingina hjá børnum og ungum, tí sum vit vita, er skótaarbeiði tætt knýtt at náttúruni. Skótar ferðast nógv í haga og á fjøllunum, og læra at virða og hugsa seg væl um í náttúruni. Teir ganga undan sum góð fyridømi fyri onnur, og tað er góð barlast at hava seinni í lívinum.

Náttúrualskurin hjá skótunum kemur eisini til sjóndar í felagsskapinum, har hvør patrulja hevur sítt eyðkenni, sítt fuglanavn.

Tað var tann tíð, tá ið vanligt var, at føroyingar leitaðu sær á fólkafund at lýða á røður og njóta friðsælu náttúruna. Skyldfólk og kenningar hittust millum fjalla fagrar summardagar at hugna sær og syngja fosturlandssangir.

Her um okkara leiðir eru kendastu fólkafundarplássini óivað Reynsmúlalág, Mannafelsdalur, Varðholan og Doktaragrund úti á Reyni.

Ikki tí, tiltiknir vóru fólkafundirnir úti í Nólsoy og í Hesti, har fólk í hópatali leitaðu sær á fund í Guds fríðu náttúru.

Men nógv vatn er runnið í sjógv síðani ungmannafeløgini á fólkafundum í tjóðskapartíðini høvdu veðra- og tjaldursmerki sum savningarmerki. Nú er tað ikki meiri enn rárasta hending at boða verður til fólkafund, men soleiðis broytast siðir í fólki okkara.

Í Havnini og uttan um Havnina eru nógvar hugnaligar og friðsælar náttúruperlur, har til ber at njóta friðin, hvíldina, áartutli og fuglasongin.

Vit hava plantaguna, har kvørkveggjur og aðrir smáfuglar láta, svanarnir og antarfuglarnir eta breyðmolar í hyljunum, sílini springa og dunnurnar kveistra sær fjaðrarnar í Havnará, ella leita sær eftir onkrum etandi.

Við Svartafoss, í Hoydølum, fram við Hoydalsá og á Boðanesi ber somuleiðis til at eygleiða fjølbroytt fuglalív.

Kúrdalur, Hoyvíkin, og Hvítanes eru onnur náttúruvøkur støð, har til ber eina stund at leggja gerandisdagin aftur um seg. Njóta vakurleikan og fuglalátið í bø og fram við landi.

Hoyra tjøldrini og annan fugl láta so lystiliga, sum vanliga verður tikið sum eitt gott tekin og fráboðan um gott veður.

Fyri vestan eru Kirkjubøreyn og tjørnin á Velbastaðhálsi. Ein góðan summardag er tað grøðandi fyri likam og sál at ganga í haganum vestanfyri og síggja og hoyra heiðafuglin láta.

Sandagerði og Havnardalur eru somuleiðis sonn friðskjól hjá børnum og vaksnum bæði summar og vetur.

Skaldið Viggo Olsen, á Argjum sigur í einum ørindi í yrkingini Sandagerðsvík:

Við sævarmála
- úti á Tjaldursskeri -
hoyrist tað vælkenda
klipp.

Kom at hugsa um, at tá ið samanum kemur, er alt okkara fjølbroytta fuglameingi innan fyri kommunumark.

Úti í Hesti er serlig uppliving at fara við báti vestur um oynna at síggja fuglabjørgini og búfuglin. Har slepst eisini inn í tey mongu hellini, har eru. Í Koltri er náttúran óspilt sum frá skaparans hond og ríkt plantu- og fuglalív.

Úti í Nólsoy er heimsins størsta drunnhvítameingi, og skipað verður fyri ferðum at eygleiða drunnhvítalandið í Urðini eystanfyri. Har eigur eisini nógvur lundi, og har er annars eitt ríkt fuglalív.

Hugtakandi eru ternubølini og at hoyra ternukrian, tá ið tú liggur á báti við Hoyvíkshólm, ella tá ið tú stendur við tráðu um sumrarnar í Kaldbaksbotni.

Á Stóravatni í Kaldbakshaganum og við Longutjørn á Húsareyni hevur lómur hildið til í nógv ár.

Ert tú áhugaður at síggja, njóta og virða fugl, fert tú ikki tómhentur heimaftur eftir ferð í vøkru og hugtakandi náttúrini í Kirkjubø, á Velbastað, í Norðradali, í Syðradali og við Mjáuvøtn í Kollfjarðardali.

Á slíkum ferðum sæst, hvussu fjølbroytt lívið í náttúruni er.

Men hvussu ber tað til, at flytifuglurin kemur aftur ár eftir ár, kunnu vit spyrja.
Sjálvi halda vit, at tað man vera tí, at hann hevur tað gott her. Vit bera eisini orð fyri at vera gestablíð, og okkum dámar væl at vísa teimum vitjandi okkara vakra land.

Aðrastaðni er tjaldrið bert ein av mongum fuglum, men fyri okkum er tað ímyndin um, at vit eru eitt sameint fólk, hóast vit kunnu verða ósamd um onkrar smálutir, tað vil so verða.

Nær føroyingar hava givið tjaldrinum serstøðu millum fugl, eru søgufólk ikki samd um.

Men tað man standa fast, at Nólsoyar Páll grundfesti okkara fatan av tjaldrinum sum tjóðfugli í framúr væl yrkta og myndarámandi Fuglakvæðnum.

Nólsoyar Páll valdi sær tjaldrið sum hetju og verju hjá smáfuglunum, - tí meiniga føroyinginum móti skaða- og rovfuglunum, sum vóru valdmiklu embætismennirnir.
Hesa myndina hjá Nólsoyar Pálli av tjaldrinum hava føroyingar tikið inn at hjartanum, og hevur tað havt serstøðu og verið høgt í metum síðani.

Las í blaði um dagarnar, har sagt var, at tað er skomm, at vit einans virða tjøldrini á grækarismessu. Hugsa var um lesullina, ið rekst í bø og haga, og er til stóran ampa fyri fuglin.

Gevi fuglafrøðinginum og greinskrivaranum rætt í hesum. Mítt uppskot, at koma hesum til lívs er, at vit øll, børn, ung og tilkomin hava ein posa í lummanum og taka lesullina upp, tá ið farið verður burtur í haga. Soleiðis gera vit okkara, at heiðafuglurin ikki fær ullina um beinini og pínist.

At enda fari eg at takka tykkum skótum og Havnar Hornorkestri, at tit aftur í ár hava sett tykkara dám á grækarismessuhaldið í býnum til gleði og hugna fyri okkum onnur.

Við vón um eitt gott vár og summar, skal ynski mítt vera, at vit altíð minnast orðini hjá Rasmusi Effersøe: Latið smáfuglar og heiðafuglar fáa frið. Latið okkum taka undir við Sverra í Kirkjubø, ið gjørdi hesi orð til hugtak, - og setti tey í verk.

Fuglurin og fuglalívið gera Føroyar ríkari. Latið okkum eisini verða góð við støðufuglin og røkja og gagnnýta fuglameingið við skili.

Gott summar ! Takk fyri

Heðin Mortensen
borgarstjóri