Gott fundarfólk

Sum formaður í Byggi- og býarskipanarnevnd Tórshavnar kommunu og sum umboð fyri Tórshavnar býráð er heitt á meg um at siga nøkur orð um ætlanir og holdning býráðsins til íbúðarbygging í kommununi. Eg fari í mínum innleggi ikki at koma so nógv inn á smálutir, men heldur royna at greiða eitt sindur frá um hvat rørist í politiska arbeiðnum, tá talan er um meira yvirorðnaðar ætlanir í sambandi við íbúðarbygging.

Samfelagið er í eini broytingartíð og merkist hetta serliga í Tórshavnar kommunu. Einamest er tað trýstið á íbúðarmarknaðin sum frá degi til dags verður størri og størri. Nógv fólk flytir til Havnar tí, at her eru møguleikarnir fyri at fáa arbeiðið størstir, verður sagt. Henda tilflyting, ið sambært upplýsingum frá Hagstovu Føroya ger, at fólkatalið fer at vaksa við umleið 5%, tað skapar eitt so stórt trýst á íbúðarmarknaðin, at bíðilistin, sum í 90-unum stórst sæð var tómur, nú er omanfyri tey 400. Hesum bíðilista áliggur tað okkum fólkavaldu at syrgja fyri, at fáa niður á eitt støði, har vit kunu siga at hann er náttúrligur í stødd.

Tórshavnar kommuna hevur síðan 1972 tá Havnin fekk sína egnu byggisamtykt, staðið fyri skipaðum útstykkingum, har almenningurin hevur kunna ognað sær grundstykki, har byggjast kundi á eftir treytum, ið byggisamtyktin álegði borgarunum í ymsu økjunum.

Trýstið á íbúðarmarknaðin var serliga stórt í 80-árunum, fyri síðan at minka burtur í einki fyrst í 90-unum, tá kreppa sindraði alt føroyskt vinnulív og harvið eisini grundarlagið fyri bygging. Nú er so vend komin í og er tað at gleðast um.

Tórshavnar kommuna er vaksin nógv í fólkatali og vídd eftir at Argir og Kollafjørður saman við Kaldbak, Norðadali, Syrðadali, Hoyvík, Sundi og Hvítanesi eru lagdar saman við Tórshavn. Hetta merkir tó ikki, at byggilendi, ella tað sum kann kallast vælegnað byggilendi, er vaksið tilsvarandi.

Lendisviðurskiftini í Tórshavn eru soleiðis háttað, at her ber til at vaksa um býin nøkur ár fram niðanfyri tað hædd, ið hildin verður vera egnað tá talan er um hitaviðurskifti, gróður, vindviðurskifti v.m.. Tey økini, ið enn ikki eru útstykkjað eru Hoyvíkshagin suður og Marknagil. 2.

Verður bygt traditionelt, t.v.s. at grundstykkini eru 500 m2, og vanligu hæddar- og víddarásetingarnar í byggisamtyktini verða fylgdar, er økið tó ikki størri enn so, at talan bert er um eini 6-700 grundøki, ið pláss er fyri.

So er spurningurin: Hava vit sum umsiting og politikarar verið ov oyslut tá vit hava útstykkjað, ella hava vit møguliga verið ov sein at endurskoða byggisamtyktina?

Siðst í 70-árunum og fyrst í 80-árunum vóru royndir gjørdar við alternativum byggihættum. Tórsbyrgi og Berjabrekka, ið var kommunalt byggingarí, vórðu bygd. Eisini eru royndir gjørdar við randarhúsum tillagaðum umstøðunum Millum Gilja og inni á Gøtu. Hesar royndir hava víst seg at verðið væl móttiknar og partvís eisini væleydnaðar, tó at kostnaðurin fyri hesi experiment ivaleyst hevur verið í hægra lagi fyri keyparan. Eg meti sjálvur, at tær sum frálíður hava roynst so mikið væl, at vit eiga at byggja víðari á tær royndir, ið eru gjørdar og harvið eisini betra um byggihættirnar.

Seinastu árini eru tað privatar byggifyritøkur, ið hava bygt raðhús, bæði í Havn og á Argjum. Hetta hava verið fyritøkur, ið ikki hava latið seg kúga av tíðini sum hevur verið, men heldur hava lagt seg eftir at byggja alternativ til ein tørv og ta peningaorku, ið var -og enn partvís er. Eg skal ikki her taka dagar ímillum um hetta er vakurt byggarí ella ikki, bert staðfesta at um hesar fyritøkur ikki høvdu bygt hesi húsini, var trotið á íbúðum í Tórshavn enn størri.Hesar fyritøkur hava á ein hátt víst vegin fyri okkum politikarum, so at vit nú hava avgjørt at halda fram við byggingini av Berjabrekku við úti við 120 íbúðum, tó á privatum grundarlagi. Eisini hevur teirra áræðið partvís verið við til at leggja støðið undir nýggja tankagongd í nýggju útstykkingini í Hoyvíkshaganum, ein ætlan, ið er við at fara av bakkastokki í hesum døgum.

Hoyvíkshagin suður
Hoyvíkshagin suður, meti eg, er nakað nýtt í føroyskari byggisøgu og byggisiði. Fyri tað fyrsta er avgjørt, at geva fólki møguleika fyri at ogna sær smærri grundstykki, har tað tó verður loyvt at byggja procentliga meiri enn á teim vanliga kendu stykkjunum. Eisini er ætlanin at byggja munandi tættari enn áður og eisini at byggja samanbygd hús, lonir, ið ætlandi skulu seljast lyklaklár. Her er talan um 1. byggistig. Í 1 byggistigi er eisini byrjanin til eina handilsgøtu, ið sum frálíður skal vera partur av nýggjum miðbýi í Hoyvíkshaganum. Í 2., 3. og 4. byggistigið verður eftir ætlan bygt enn tættari og ivaleyst eisini hægri enn vanligt. 3.

Eisini fyri at gera útstykkingina so fjøltáttaða sum gjørligt er ætlanin at integrera øki til eldrasambýli, dagtovn, skúla og og aðrar tænastur í ætlanina. Eisini skal í ætlanini vera rúm fyri íbúðum til lesandi- kollegii- til fólk við minni peningaligum rásarúmi eins og til tey rørðslutarnaðu.

Í hesum sambandi kenn eg eisini stutt nevna, at í treytunum fyri nýggja byggistigið í Berjabrekku, er álagt teimum, ið byggja, at allar íbúðir í veghædd skulu verða innrættaðar á slíkan hátt at øll, eisini rørðslutarnað, skulu kunna gera nýtslu av teimum.

Fríøki eru týðandi partur fyri trivaðin í einum íbúðarøki. Í Hoyvíkshaganum suður er vakri dalurin - Dalurin Langi nevndur- allur sum hann er lagdur til frílendi. Harvið fæst enn ein "Grønur kíli" niðan gjøgnum býin. Vit kenna hetta konseptið frá Hoydølum, Viðarlundini og Marknagili og eiga vit í framtíðini at leggja støri dent á hesi øki -serliga tá byggingin verður tættari og hægri.

Orsøkin til, at bygt verður tættari og meira býarkent, er fyrst og fremst fyri at skapa grundarlag fyri betri trivnaði í økinum. Harvið er eisini sagt at Tórshavnar kommuna roynir at skapa fortreytir fyri handilsvinnu, skrivstovum og øðrum, ið hoyrir einum so stórum býarparti sum Hoyvíkini til. Her kann eg nevna, at tá Hoyvíkshagin er fult útbygdur innanfyri komandi ytra ringvegin, er Hoyvíkin næststørsti býur í Føroyum við millum 5 og 6.000 íbúgvum. Ein onnur høvuðsorsøk til nýggju tankagongdina er eisini, at byggilendið kring Havnina minkar ov skjótt í mun til hvat bygt verður og vit við at halda fram í sama spori til síðst koma at kenna útjaðaran kring Havnina sum tann sovandi partin av býnum, har bert vegir og hús eru at síggja um dagin og, at tað ikki fyrr enn út móti kvøldi byrjar at líkjast nøkrum sum fólk búgva í.

Tann sum kennir Havnina ivast onga løtu í, at umhvørvið í gomlu Havnini er munandi betur og fjálgt enn í nýggju býartpørtunum. Hygg t.d. eftir Rabarbukvarterinum, Eysturbýnum, ovara parti av Tinghúsvegnum, Tungugøtuøkinum og Tróndargøtuøkinum. Tað er hetta umhvørvið, ið fyrst og fremst liggur sum íblástur undir nýggju ætlanunum.

Eitt er stødd á grundstykkjum og húsum. Annað er dygdin og útsjóndin. Eg loyvi mær her at staðfesta, at Almenna byggisamtyktin fyri Tórshavnar kommunu frá 1972 er silgd afturút og ongantíð ov skjótt eigur at verða gjølla endurskoðað og tillagað nútíðini. Generelt kann eisini staðfestast, at føroysku byggisamtyktirnar eru eftirgerðir av, kanska serliga, danska 3.

Bygningsreglementet. Tí havi eg ofta sett mær tann spurningin: Eiga vit ikki at hava okkara egnu serføroysku byggisamtykt, ið er smíðað til okkara viðurskifti, og ikki bert er umskriving av útlendskum tilfari.

Byggisamtyktin er eitt stýringsamboð hjá politikarum og byggiumsitingini, og tí er alneyðugt at amboðið er gott og tíðarhóskandi. Eitt eg havi lagt til merkis er, at tá talan er um útsjónd á bygningum, hevur umsitingin einki at halda seg til. Eingin paragraf, ið umrøður hesum umráðandi parti av bygging er í byggisamtyktini. Fari at gera mítt til, at umsitingin fær hesa paragraff inn aftur í Almennu byggisamtyktina at brúka sum stýringsamboð saman við eini nýendurskoðaðari samtykt. Hetta er alneyðugt.

Framtíðin
Sum nevnt áður er fyrsta útstykkingarætlanin hjá Tórshavnar kommunu í eini 10 ár á veg av bakkastokki og er ætlanin at halda fram við teim næstu 3. byggistigunum í Hoyvíkshaganum suður beinanvegin.

Nevnast kann at í 4. byggistigi hevur Tórshavnar býráð samtykt at byggjast skulu lonir við íbúðum, ið vit kenna tær frá eitt nú nýggjari byggjaríum í norðanlondunum. Tað vil siga, at eisini her er talan um at brúka bygiøki betur enn fyrr. Tað at oljuvinna við sannlíki er við at taka seg upp í Føroyum ger eisini at krøvini til allar aðrar partar av samfelagnum økist. Eisini á íbúðarøkinum. Tað økið er kanska tað mest umráðandi at fylgja við í og endurskoða. Heimið, bústaðurin, er og eigur altíð at vera grundarlagið fyri trivnaði og tað kemur tað eisini at vera í framtíðini -Olja ella ikki olja.

Tórshavnar kommuna hevur nógvar og bjartskygdar ætlanir fyri framtíðina -eisini á íbúðarøkinum. Tað sum nú verður sett í verk er bert byrjanin. Býráðsins mál er, at ein og hvør, ið ynskir at byggja ella búgva skal hava møguleika til tess í Tórshavnar kommunu.

Takk fyri.

Heðin Mortensen
Tórshavnar býráð