Myndir úr USA

----> Aftur til yvirlit

Heðin Mortensen: Ferðafrásøgn úr New York


Umframt at røkja fundarvirksemi, hevur høvi eisini verið at sæð og upplivað ymist í New York - líka frá blómandi mentanarlívi yvir øðrvísi kirkjugongd til ymsar útferðir

f.v. Hjørdis, Heðin og danski ambassadørurin Ellen Margrethe Løj

Hesar fyrstu tvær vikurnar í New York hava gingið skjótt, men væl er komið burturúr. Sera áhugaverdir og vælfyrireikaðir fundir hava verið hvønn dag.
Týdningurin av trygdaráðnum í ST hevur verið á skránni nakrar ferðir. Noreg er limur har, og var norskur souschefur ein fyrrapart og greiddi frá, hvat Noreg hevur fingið burturúr. Hetta hevur sjálvandi stóran áhuga, nú Danmark hevur lagt umsókn inn um at gerast limur í trygdarráðnum.
Síðani hava vit eisini fingið nógv at vita um fíggjarætlanir og fíggjarstøðuna hjá ST, mannarættindi og framtíðarmálsetningar. Greitt er eisini frá konfliktum, sum eitt nú konsulátini arbeiða við hvønn dag kring allan heim.
Men sjálvt um ein er í politiskum ørindum her yviri, hevur tíð eisini verið til at vitja kend støð og uppliva býnum. Danska Konsulátið skipaði fyri einum túri til Chelsea og tveimum túrum til Harlem.

Blómandi mentan
Tað er soleiðis, at mentanin blómar í New York. Her eru 2.176 mentanarhús, og her búgva umleið 80.000 amerikansk og útlendsk listarfólk. 35 milliónir ferðafólk vitja býin um árið, og her er nokk at fara til, tí tað eru í meðal ikki færri 525 ymisk listarlig tiltøk um dagin.
Býarpartin Chelsea liggur út til Hudson-ánna. Har var fyrr sera stórt havnarvirksemi við vøruflutningi til og úr New York. Hetta virksemi er nú flutt aðrastaðni, so nógvir tómir bygningar eru í umráðnum. Í dag húsa nakrir av hesum bygningum eini 160 gallaríum. Hetta eru gallaríir, sum seinnu árini eru flutt út úr kenda listarliga býarpartinum Soho, tí húsaleigan har gjørdist so dýr.
Í Chelsea hava tey í staðin keypt hesar stóru, gomlu goymslubygningarnar og innrættað teir til gallaríir. Bygningarnir eru so stórir, at tað vóru 20 ymisk gallarí í tí eina bygninginum, vit vóru í. Vit vitjaðu átta av teimum 160 gallaríunum. Øll sera ymisk og prísstøðið hareftir. Tilsamans eru eini 500 gallarí í New York.

Rættur jazzur
Sum nevnt varð eisini skipað fyri tveimum túrum í Harlem, sum er býarparturin norðanfyri á Manhattan, har mest litt fólk búgva. Har er sera fátæksligt, men kortini kenst framburður í Harlem nú.
Har vóru vit eitt kvøldið, Harlem by Night, og vitjaðu trý ymisk støð. Tað fyrsta var ein nýggj matstova, har vit eisini fingu okkum ein bita. Síðani varð farið á eitt stað við nýggjum jazz-tónleiki, og endað var á einum gomlum jazz-klubba, Showman's, frá 1942.
Har var góður stemningur, og sera hugnaligt at síggja og hoyra rættan jazz-tónleik. Nógv fólk var har tað kvøldið, eitt nú fleiri eldri fólk, sum høvdu spælt og sungið har sum yngri.

Øðrvísi kirkjugongd
Sunnudagin varð farið í kirkju í Harlem, Caanan Baptist Church. Tað var eitt upplivilsi, sum vardi í tríggjar tímar, men teir gingu skjótt. Kirkjan var stúgvandi full og eitt gospelkór, sum taldi 60 fólk, syrgdi fyri at sangurin rungaði eftirí.
Nógvar kunngerðir vóru um mangt og hvat, og fyriuttan prestin høvdu fleiri onnur lovorð og sang at bera fram. Eisini varð sungið fyri teimum, sum høvdu føðingardag í oktober, og vórðu hesi biðin um at reisa seg upp.
Talvan gekk tvær ferðir, og at enda fór alt kirkjufólkið til altars, men ikki soleiðis, sum vit kenna tað úr Føroyum. Her komu kirkjutænarar runt við føtum við altarbreyði og smáum gløsum við altarvíni. Bíðað var til øll høvdu fingið, so var koyrt í munnin.
Jú, ein sera øðrvísi og lívlig kirkjugongd, má sigast. Aftaná var farið á matstovu at eta soulmat, sum eru rættir eftir originalum uppskriftum úr Suðurstatunum.

Gott tol krevst
Annars hava vit bæði Hjørdis og sonurin Eirikur, sum hevur verið við okkum í 12 dagar, verið nógvastaðni sjálv. Eitt nú uppi í Empire State Building, sum nú aftur er størsti bygningur í New York.
Tað tók bert eitt gott ár at byggja bygningin, sum stóð liðugur í 1930. Heilt fantastiskt var tað at standa 86 hæddir uppi og hyggja út yvir býin. Men her krevst gott tol, tí tað tók okkum tríggjar tímar at sleppa upp í tornið. Har er eitt øgiligt fólk, sum vitjar hvønn dag.
Ein annan dagin fóru vit við ferju, fyrst til Liberty Island og síðani Ellis Island. Á Liberty gingu vit í ein góðan tíma. Síðan 11. september 2001 hevur ikki borið til at fara inn í standmyndina, so har varð gingið uttanum. Útsýnið higani yvir á meginlandid er sera flott.

Eirikur Heðinsson Mortensen

Søgulig fótafet
Á Ellis Island vóru vit í stívliga tveir tímar, og har er eisini nógv at síggja. Eitt nú er tann størsti bygningurin har gjørdur um til søguligt savn. Tað kendist heilt løgið at standa á staðnum, har innflytarar úr Europa og aðrastaðni frá komu við skipi, og settu fótin á land í USA.
Øll hesi vóru full av vónum um eitt betri lív, men soleiðis gjørdist ikki hjá øllum. Tey skuldu gjøgnum strangt heilsueftirlit, og vóru tey, sum høvdu sjúklig brek, send heimaftur.
Frá 1892 til 1924 komu samanlagt 12 milliónir fólk til USA umvegis Ellis Island, onkran dag komu heili 5.000 fólk í land har.
Tað var sera áhugavert at ganga runt og hyggja at gomlum myndum og lutum, og greið frágreiðing var til alt.

Føroyingur uppkallaður
Vit høvdu eisini gjørt av at koyra til býarpartin Bronx, sum sigst at vera uppkallaður eftir føroyingi, ið fór yvir til USA fyri nógvum árum síðani. Hetta hevði áhuga fyri okkum, sum búgva við Jónas Broncksgøtu í Havn.
Í hondbók um New York stendur at lesa, at føroyingurin Jónas Bronck kom yvir higar í 1639 saman við hollendingum. Í 1641 keypti hann fitt av jørð frá indianarum í býti við eitt nú nakrar vatnketlar. Tað skuldu tó ganga 200 ár, áðrenn fyrstu rættiligu bygdirnar komu har á staðnum.
Vit sóu onga standmynd av manninum, men eitt universitet er uppkallað eftir honum. Í dag er Bronx best kent fyri sítt heimskenda Yankee-Stadium, sum hevur pláss fyri 57.500 baseball-áskoðarum. Henda dagin, vit vitjaðu har, var eingin dystur, men vit hava sæð dystir í sjónvarpinum, meðan vit hava verið her - og tá kókar alt.
Í Bronx finst eisini størsti djóragarðurin í USA.

Pípur í hópatali
Eitt kvøldið vóru vit og ótu á eini góðari, gamlari matstovu, Keen's Steakhouse, sum læt upp í 1885. Matstovan er kend fyri at hava 90.000 pípur hangandi uppi undir loftinum. Hetta eru pípur, sum newyorkarar upp ígjøgnum árini hava átt og roykt úr har á matstovuni, eftir at hava etið ein betri bita. Millum aðrar var pípan hjá Franklin D. Roosewelt at síggja har.

Døgurði hjá ambassadørinum
Danski ambassadørurin Ellen Margrethe Løj bjóðaði øllum luttakarunum við maka heim til sín til døgurða eitt kvøldið. Har vóru eisini onnur úr ambassaduni, so vit vóru 25 íalt. Tað var eitt sera hugnaligt kvøld, og var maturin framúr góður. Ellen Margrethe Løj, sum er sera fryntlig, hevur áður verið ambassadørur í Ísrael. Hon býr í stórari íbúð, sum danski staturin eigur, í vøkrum umhvørvi á 5th Av. vid Central Park sum granna.

Soleiðis kundi verið hildið fram við at sagt frá, tí nógv annað hevur verið á skránni. Vit hava eisini verið stak heppin við veðrinum, tí sól og turt hevur verið so gott sum hvønn dag, og hitin hevur ligið um 15 stig.
Vit skulu vera í New York í eina viku aftrat, og mánadagin 13. oktober gongur leiðin so við bussi til Washington DC. Har verður eisini nógv forvitnisligt at vitja, eitt nú Kongressin, Pentagon og Heimsbankin, so enn eiga vit nakrar spennandi upplivingar á.

Heðin Mortensen
løgtingslimur